منطقه هفت چشمه در شهرستان ورزقان یکی از مراتع سرسبز و درجه یک استان با چشمه های سرد و گوارا در یکی از مرتفع ترین نقاط ارسباران که جزو ذخیره گاههای ژنتیکی بین المللی به شمار می رود و یکی از محورهای هفت گانه صنعت توریسم و گردشگری ملی می باشد واقع شده است.
اخیراً شرکت مس ایران جهت اکتشاف فلزات رنگین (مس و طلا) در منطقه هفت چشمه جنگلهای ارسباران به صورت وسیع دست به حفاری و تخریب پوشش گیاهی و گونه های جنگلی زده است.
هنوز عوارض و تهدیدات معدن مس سونگون نسبت در منطقه جنگلی ارسباران حل نشده و هر روز مشکل و معضل جدیدی هم برای اهالی منطقه و هم طبیعت وحیوانات وحشی و اهلی بوجود آمده است و بسیاری از این عوارض غیر قابل کنترل می باشد.
به دلیل اهداف سودجویانه شرکت مس و بعضی از شرکت های وابسته از جمله شرکت اکتشافات و باطله برداری بدون مطالعه و ارزیابی کارشناسی سراسیمه دست به حفاری و تخریبات جدید می زنند و روز به روز محدوده های خود را در این منطقه گسترش می دهند.
طبق گفته کارشناس نظارت و بازرسی محیط زیست جناب آقای عبداله رسولی به خبرنگار ما وجود مس در این منطقه چیز قابل ملاحظه نمی باشد چرا که استان آذربایجان شرقی در روی کمربند مس قرار دارد. و همانند این معدن در سایر نقاط این استان و استانهای همجوار وجود دارد. بعد از برداشت مس که به صورت روباز بوده و کل توده ی مورد نظر برداشت خواهد شد در غنی¬ترین قسمت ها حدود 20 گرم در هر تن فلزات مورد نظر (مس و طلا ) وجود خواهد داشت به عبارتی برای تولید حدود 20 گرم مس باید 980/999 کیلوگرم مواد باطله و زاید تولید شود که این مواد باطله و زاید آغشته به انواع اسیدهای شیمیایی که برای محیط زیست و هم منطقه و اطراف سد خدا آفرین و زمینهای پایین دست و گرد و غبار آن برای بقیه جنگلهای ارسباران و محیط زیست و حیات وحش آن نقطه تأثیر نامطلوبی خواهد گذاشت.
شرکت مس با توجه به قدرت مالی و دایره نفوذ آن و وابستگی به برخی افراد سرشناس معمولاً ادارات محلی را کم اهمیت به حساب آورده و خیلی از کارهای خود را بدون رعایت قانون و ضوابط لازم انجام می دهد. به طوریکه معدن فعال سونگون بدون مطالعات کارشناسی و ارزیابی زیست محیطی شروع شد و عوارض و تاثیرات نامطلوب آن بدون اتخاذ تدابیر لازم انجام شده است.
یکی از عوارض و تأثیرات سوء و مخرب مس مزرعه که آن هم یکی از شرکت های وابسته به شرکت مس می باشد اخیراً به دلیل ترکیدگی و شکسته شدن حوضچه ها و سد، باطله و پسمانه های اسیدی آن باعث آلودگی های زیست محیطی و نابودی زمینهای کشاورزی و مراتع اطراف شده است.
شایان ذکر است بنا به گفته کارشناسان محیط طبیعی (سازمان محیط زیست استان آذربایجان شرقی) شرکت مس بدون هماهنگی و بدون دریافت مجوز از سازمان محیط زیست استان اقدام به تخریب و حفاری وسیع منطقه هفت چشمه جنگلهای ارسباران کرده است.
در این رابطه نظر جناب آقای مهندس صابر محمود علیلو کارشناس محیط طبیعی در این امر را جویا شدیم وی به خبرنگار ما گفت: برای زدن معدن و اکتشاف انواع فلزات باید مطالعات کارشناسی و ارزیابیهای گوناگون صورت گیرد که یکی از این ارزیابی ها، یک چاله و یا چندین چاله به قطر 10 سانتی متر و به عمق حداکثر 10 متر ایجاد می کنند و بعد از حفر چاله شروع به نمونه برداری از خاک آن منطقه می کنند که به این چاله ها در اصطلاح معدن شناسی چاله های گمانه زنی می گویند ولی متأسفانه شرکت مس به جای چاله های گمانه زنی و کارهای کارشناسی شروع به زیر و رو کردن همه منطقه کرده است.
همچنین در منطقه خاروانا اطراف روستا های آستمال و میوه رود شرکتی متشکل از سرمایه گذار روسی و ایران که نود درصد سهم روسی ها و 10 درصد سهم طرف ایرانی می باشد. در مناطق مزبور به دلیل اکتشافات طلا و حفاریها صخره های زیبا با مراتع درجه یک و مشجر پوشیده از پوشش گیاهی و گل سنگ های موجود روی صخره ها بکلی تخریب گشته است.
بنابه گفته متولیان و مسئولان آن معدن اکتشاف و بهره برداری و برداشت به صورت رو باز خواهد بود و این مسئله باعث ایجاد گرد و غبار اسیدی روی گیاهان و جنگل ها و مراتع سبز اطراف خواهد شد. بیشترین میزان طلا طبق تخمین کارشناسان حدود 5 گرم در هر تن است که این هم بعد از برداشت و پودر شدن سنگ ها و صخره های اطراف منطقه باطله حجیمی را که آغشته به انواع مواد شیمیایی و مضر طبیعت می باشد وارد منطقه مزبور خواهد کرد.
یادداشت نشریه: کسی نمی تواند با هرگونه توسعه صنعتی از جمله کشف و استخراج معادن مختلف و استفاده صحیح از منابع خدادادی مخالفت داشته باشد، اما نکته قابل تامل در اینجا استفاده و استخراج علمی و صحیح از این منابع می باشد، طوری که توسعه در یک بخش باعث وقوع فاجعه در یک بخش دیگر نبوده و در فعالیتهای مختلف اقتصادی، سایر حساسیتها و پتانسیل های موجود منطقه نیز مدنظر قرار گیرد و هنگامی کارهای اجرایی و عملیاتی آغاز شود که تمامی ملاحظات از جمله ملاحظات زیست محیطی و جغرافیای طبیعی نیز لحاظ شود، کاری که با توجه به ماحصل فعالیتها و نظر کارشناس دلسوز محیط زیست ، در مورد کشف و استخراج مس یا طلا در منطقه روزقان صورت نپذیرفته است آنچه از عملیات این اکتشاف بر جای می ماند میلیون ها تن نخاله و خاک و طبیعت ویران شده می باشد این عملیات شاید در دل کویر و نقاط مشابه توجیه داشته باشد ولی یقیناً به قیمت از دست رفتن طبیعت زیبا این منطقه نمی ارزد. مگر ادامه عملیات با ظرافت و صیانت از محیط منحصر به فرد منطقه توأم باشد.
جا دارد شرکت مس و سایر سرمایه گذاران با جدیت این ملاحظه را در نظر بگیرند به قول ضرب المثل «قاشین دوزتدیغی یئرده گوزون کور ائلمه سین لر... »
ای بسا سود اقتصادی جذب توریست برای منطقه با توجه به پتانسیل های موجود و سرمایه گذاری جزیی در این رابطه از ویران سازی آن و استخراج ده ، بیست گرم مس از هر تن خاک و تبدیل بقیه به زباله بیشتر باشد.
